Επισκόπηση του έργου
Περισσότερες από 50 περιοχές εξόρυξης άνθρακα στην Ευρώπη είναι σήμερα κατανεμημένες σε 17 χώρες. Ωστόσο, ως μέρος της επιταχυνόμενης ενεργειακής μετάβασης της ΕΕ, η εξόρυξη πρώτων υλών καταργείται, οδηγώντας σε πολλά ενεργά, εγκαταλελειμμένα ή επαναχρησιμοποιημένα ορυχεία με μακροπρόθεσμες φυσικές και κοινωνικές συνέπειες, αναπάντητα ερωτήματα ευθύνης και αφήνοντας πίσω κοινότητες. Το EUMINDA στοχεύει να επηρεάσει τις πολιτικές που συμβάλλουν στην αρχή της δίκαιης μετάβασης για την καλύτερη αναγνώριση, εξισορρόπηση και επιδιόρθωση μακροπρόθεσμων ζημιών και κληρονομιών εξόρυξης (MDL) στις κοινωνίες και το περιβάλλον. Τα MDL ορίζονται σε τρία θέματα διατομεακής πρόκλησης – νομικές πτυχές, κοινωνικοοικονομικές ανησυχίες και βιωσιμότητα – που αντιπροσωπεύουν το παρελθόν, το παρόν ή/και τις προγραμματισμένες δραστηριότητες του χρονοδιαγράμματος μετάβασης στην εξόρυξη. Το EUMINDA συγκεντρώνει 12 εταίρους έργου (συμπεριλαμβανομένου ενός εταίρου ανακάλυψης), 3 Συνδεδεμένες Αρχές Πολιτικής που εκπροσωπούν 9 χώρες (συμπεριλαμβανομένων 2 υποψηφίων για την ΕΕ) και 8 μέσα πολιτικής. Οι επιλεγμένες περιοχές βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια του κύκλου εξόρυξης και διαθέτουν συμπληρωματικούς πόρους. Το έργο θα προωθήσει τη διαπεριφερειακή συνεργασία σε προσεγγίσεις πολιτικής για τη βελτίωση των θεσμικών πλαισίων που ασχολούνται με τις μακροπρόθεσμες MDL μέσω της οικοδόμησης ικανοτήτων σχετικών οργανισμών και φορέων χάραξης πολιτικής και της συμμετοχής πολιτών και ενδιαφερομένων στη σταδιακή κατάργηση, συνέχιση ή βιώσιμη επαναχρησιμοποίηση των τοποθεσιών εξόρυξης. Η Βασική Φάση του EUMINDA έχει δημιουργηθεί ως 1) ανάλυση κατάστασης, 2) ανάπτυξη ικανοτήτων χωρίς αποκλεισμούς από τα ενδιαφερόμενα μέρη και 3) βελτίωση πολιτικής. Επιπλέον, οι εταίροι μπορούν να αναπτύξουν μια ευέλικτη μέθοδο ανάλυσης δεδομένων για την ανίχνευση αιτιωδών σχέσεων μεταξύ των δραστηριοτήτων εξόρυξης και των ζημιών μέσω ενός πιθανού πιλοτικού προγράμματος (που θα αποφασιστεί και θα εφαρμοστεί μεσοπρόθεσμα).
Τελικά, το EUMINDA διευκολύνει ένα διαπεριφερειακό πεδίο δοκιμών για την εφαρμογή βιώσιμης αστικής και περιφερειακής ανάπτυξης που δίνει προτεραιότητα στη βελτίωση του παρόντος και στον επανασχεδιασμό του μέλλοντος για τις εξορυκτικές κοινότητες της ΕΕ.
Εδαφικό πλαίσιο
Στη Δυτική Μακεδονία (WMR), η κορύφωση της λιγνιτικής παραγωγής σημειώθηκε από το 2004 – 2011 (όταν αποσύρθηκε η πρώτη λιγνιτική μονάδα). Η διαδικασία απολιγνιτοποίησης, δηλαδή η πλήρης απόσυρση των λιγνιτικών μονάδων και το κλείσιμο των λιγνιτικών ορυχείων, συνάδει τόσο με τον κοινοτικό όσο και με τον εθνικό στόχο για μια δίκαιη μετάβαση σε μια κλιματικά ουδέτερη οικονομία. Ωστόσο, δεδομένου ότι η διαδικασία μετάβασης έχει δυσμενείς κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις, θα πρέπει να τονιστεί ότι όσο επιταχύνεται αυτή η μεταβατική διαδικασία, οι αρνητικές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις θα εντείνονται – γεγονός που καταδεικνύεται κατά την περίοδο που η μετάβαση συνδυάστηκε με την εθνική κρίση της ελληνικής ύφεσης. Επιπλέον, η WMR έχει ισχυρή εξειδίκευση στην εξόρυξη και αυτή η δραστηριότητα δεν οδήγησε σε σημαντικές βιομηχανικές επιρροές ικανές να ενισχύσουν περαιτέρω τη βιομηχανική ανάπτυξη και να αντισταθμίσουν τις απώλειες που έχουν προκληθεί από την απολιγνίωση. Για την καταπολέμηση αυτής της διαφαινόμενης κοινωνικοοικονομικής κρίσης, η περιοχή στοχεύει να μετατραπεί σε έναν «εναλλακτικό κόμβο για την ανάπτυξη καθαρών μορφών ενέργειας» για την προσέλκυση επενδύσεων σε νέους και δυναμικούς τομείς εθνικής σημασίας. Έτσι, οι αναπτυξιακές ανάγκες και οι στόχοι του WMR για το 2030 είναι: 1) η αναδιάρθρωση του συστήματος παραγωγής του WMR. 2) η υποστήριξη του ανθρώπινου δυναμικού και των κοινοτήτων που πλήττονται από την απολιγνικοποίηση. και 3) μετριασμό των επιπτώσεων στο περιβάλλον, την υγεία και την ασφάλεια από την εξόρυξη/καύση λιγνίτη και την πρόληψη νέων πηγών ρύπανσης.
Προϋπολογισμός :
Μέγιστο σύνολο κεφαλαίων Interreg: 1.833.076,00 ευρώ
Συνολικός προϋπολογισμός έργου Interreg Europe: 2.291.345,00 ευρώ
Εταίροι του έργου
- Open Universiteit Lead Partner – Netherlands
- Central Mining Institute – National Research – Poland
- Ministry of Economy, Entrepreneurship and Tourism – Romania
- Regional Union of Municipalities of Western Macedonia – Greece
- Statutory City of Kladno – Czech Republic
- Marshal’s Office of the Silesian Voivodship – Poland
- University of Oviedo – Spain
- Hellenic Company for Just Transition SA – Greece
- Općina Kakanj – Bosnia and Herzegovina
- University of Eastern Finland – Finland
- Municipal Institution City Institute – Ukraine
- Regional Council of North Karelia – Finland
